KARADAĞ'DA HANGİ İŞ?

Karadağ ile ilgili yazılanları okudunuz ve herşey kafanıza yattı. Geleceksiniz, ancak burada hayatınızı devam ettirmeniz için haliyle bir iş yapmanız gerekiyor. Peki ne iş yapabilirsiniz? Bana çok sık sorulan sorulardan biri olduğu için elimden geldiğince bu konuya açıklık getirmek istiyorum. "Şu işi yapın kesin tutar!" diyeceğimi düşünüyorsanız baştan söyleyeyim, hayatta böyle bir cümle kurmam, çünkü kuramam. Bir laf vardır "İyi olur Allah'tan, kötü olur kuldan" derler. Ben kötü olma ihtimalini üzerime almak istemiyorum. Yine de ben, bana göre olabilecek veya olamayacak sektörleri bir sıralayayım.

Gıda Sektörü

Dünyanın her yerinde insanlar yemek yerler. Arz fazlası yoksa ve hesaplamalar doğru yapılmış ise genel olarak kolay kolay batan bir sektör değildir. Evet, bence burada gıda işi yapabilirsiniz. Ama Allah rızası için bana dönerci demeyin. Karadağ'da yeterince dönerci var. Hem de domuz döner satıyorlar. Domuz döner mi olur diyenleriniz var, duyuyorum. Evet, yapmışlar ve olmuş. Halka da bunu bir şekilde zaten çoktan sevdirmişler. Biz geldiğimizde ise "Domuz olmaz o, tavuk yapalım biz daha iyi satarız" demişiz ve çok da iyi satamamışız belli ki. Şu anda da şaşıranlarınız var "Allah Allah" diye, onları da duyuyorum. Burada gıda işi yapacaksanız orjinal bir şeyler yapmanız gerekiyor. Ne bileyim, mesela falafel, soğuk sandviç, tost çeşitleri falan satsanız bence döner satmaktan daha iyi bir fikir olur. Lahmacun satın mesela ya, lahmacun yok burada. Almanya'da olanlar gibi bir Türk bakkalı falan da açılsa fena olmaz sanki. Bulgur yok, nohut yok, salça yok, isot yok bu memlekette. Bir sürü Türk var, hepsi bavullarla yiyecek taşıyor. "Acaba nar eksişi bavulda dökülmüş müdür?" endişesiyle seyahat eden holding patronu var ya. Rezillik resmen.

Tekstil Sektörü

Güzel ülkemin başarılı olduğu nadide sektörlerden biri de tekstil sektörü. Kendi sülalemden biliyorum, sektörün %80'i her sene bu sektörde batar ama ertesi yıl yine bu işe devam eder. Eğer aklınıza, "Ya Türkiye'de tekstil ucuz, Avrupa'da da dünyanın parası. E o zaman ben buradan götürüp orada satayım." gibi parlak bir fikir geliyorsa durun! Çünkü bu parlak fikir sadece sizin değil herkesin aklına geliyor. Tekstilde bence arz fazlası var. Plaja yakın bir yerlerde plaj giyimi satmak isterseniz iş değişir ama. Mesela Karadağ denizlerinde deniz kestanesi çok fazla var. Birileri şöyle ucuz yollu deniz ayakkabısı getirse fena olmaz gibi duruyor. Bu arada "Türkiye'den 100 TL'ye alıp, orada 100€'ya satarım" diye de düşünmeyin, hayal kırıklığı yaşamayın. 15TL'ye aldığınız bir şeyi 15€'ya rahat satabilirsiniz belki ama 100TL olunca kazın ayağı öyle olmuyor tabi. Tekstil işi yapacaksanız benim tavsiyem, düşük fiyata kaliteli ürünler getirip yine düşük fiyattan satmanız. Böylece sürümden kazanabilirsiniz.

İnşaat Sektörü

Bu sorunun cevabını benden ne mimarlar, ne mühendisler istedi de vermedim. Bilmiyorum çünkü. "İnşaat sektöründe iş bulabilir miyim?", "İnşaat ile ilgili ne yapabiliriz orada?" tarzında sorular geliyor. Yani buralarda yeni yapılan inşaatlar var evet. Gelişen de bir bölge. Bazı Türk şirketlerinin liman yatırımları falan da var. Bina diken Türk mütehaitler (müteahit, mütayit, mütahit vb. olabilir bu kelimenin doğru yazılışını bilmiyorum ve google'dan bakmaktan sıkıldım) de var. Ancak ne şartlarda çalıştıkları veya neye ihtiyaç duydukları hakkında gerçekten hiç bir fikrim yok. Başkasına danışmanızı tavsiye ederim ama "çevrem geniştir, portföyüm sağlamdır veya iyi emlakçıyımdır" diyorsanız o başka. Burada gayrimenkul alan çok fazla türk var. Ürünü müşteri ile buluşturabilirseniz emlakçılık da fena fikir değil gibi. Gerçi onu da yapan çok fazla Türk var.

e-ticaret

Yahu aslında kulağa çok matıklı geliyor. Yap siteyi, ver reklamı, sat gitsin. Ama burada nüfus faktörünü gözönüne alıyorum ben hep. Ülkede 650.000 nüfus var ve yüzde kaçı internetten alışveriş yapıyor hiçbir fikrim yok. Benim çevremde yok onu biliyorum. Aynı zamanda ülkede oturmuş bir kargo sistemi de yok. Kargo gönderilerini postaneden yapmanız lazım, o da kim bilir kaç günde gider? Bir de sanal pos konusu var ki o da ayrı bir bilinmezlik. Bunları göz önüne alıca pek aklıma yatmıyor. Yine de çok iyi bildiğim bir sektör değil.

Diğer Sektörler

Aklıma daha fazlası gelmediği ve aynı zamanda lafı uzatmak istemediğim için bu başlık güzel oldu. Her ne iş yapmayı düşünürseniz düşünün, buraya gelip bakmadan, araştıma yapmadan karar vermeyin derim. "Her türlü yaparsın abi" diyenlerin de gazına gelmeyin. Karadağ, bu gaza gelip birikimlerini kaybetmiş insanlarla dolu. Ekonomi 101 dersi vermek kesinlikle haddime değil ancak fizibilitenizi iyi yapın, fiyat politikalarınız iyi belirleyin, pazar araştırmanızı tam yapın, bürokrasileri hesaba katın vs. vs. ve hatta mümkün ise tüm varlığınızı riske etmeyin. "Olmazsa, en kötü ..." dediğiniz zaman, cümlenin devamını getirebilecek durumda olun. Benim size verebileceğim tavsiyeler maalesef bu kadar.